Neydek
KÜLTÜR SANAT

10 Kırım Tatar Şiiri

Kırım Tatar edebiyat ve yazı hayatında önemli yeri olan yazar, şair ve siyasetçilerine ait olan 10 şiiri sizler için derledik. Kırım Tatarca yazılmış olan şiirleri, orjinal haliyle okuyabilirsiniz. İsmail Gaspıralı, Noman Çelebi Cihan, Eskender Fazıl, İsa Abduraman, Gazi Giray Han, Şakir Selim, Amet Mefayev, Ablaziz Veliyev gibi isimlerin şiirleri yer alıyor.

Ablaziz Veliyev – Lanetten qorquñız

Bugun oturam da, oylarğa dalam:
Sürgünlik yılları, açlıq, elem, ğam,
Aşşalav, aqsızlıq, umütnen yaşav
Ve qaytuv… Eslesem, bir türlü olam.

On beş yıl Vatanda yaşaymız endi,
Bu yıllar sürgünlik devrinden şeñmi?
Qavğalar, davalar, ıncınuvlardan
Ne alğa keldik biz – er keske belli.

Dinimiz bölüne, adımız bölüne,
Teselli beremi bu halq goñlüne?
Yarın Vatannı da bölgen tapınır,
Bir türlü urmet yoq tiri, olüge.

Duşman, duşman, deymiz, ya dostluq qayda?
Müabbetlik qalmadı tatta, noğayda.
Dostluqnı sataraq, bay olğanıñdan
Ne ürtqa, ne halqqa aytçı, ne fayda?

Episini metke taşlayıq, aydı,
Tuvğan tilge bile qalmadı sayğı.
Bundan soñ aytıñız, Alla-Taaladan
Merhamet sormağa aqqımız barmı?

Analar, babalar, bita, dedeler!
Ecdatlar yolunı kütmesek eger,
Söñki qırımtatar oleyatqanda
Butün keçmişlerni lanetlep keter.

Kerim Camanaqlı – Zavod Gecesi

Ava aydın,kok açıq limon tüs ay,
İş gecesi kuldirip sevgi bere.
Goñlümde sanki de Birinci May,
Duygularım zavodnen yırlar ore.

Yırlay zavod geceniñ kolgesinde,
Ocaqlardan ışıqlar cayılalar.
Rekonstruktsiya SSSR(SSCB) ulkesinde,
Sanieler,daqqalar sayılalar.

Yarışlaşa domnalar,tzehler tzehnen,
Er bir yaqta er türlü yañıılıq bar.
İşke kete Seydali,Acmeleknen,
Bir-birinden qızıqlıq canlı udar.

Udarnikler keñ adımnen işlerge
Yırlap tezalarga keteler.
İş tezası çoyun qısqan tişlerge,
Coyıp-coyıp relsler eteler.

Gurley anda parovozlar,vagonlar,
Ep cılışıp ulkelerge yeteler.
Kerçten çıqqan şu million tonnalar
Beşyıllıqnı dörtte eda eteler.
(1930)

Gaspıralı İsmail Bey – Aman Oğlum

Aman,  oglum, satma sakın, elindeki topragı,
Anan kibi seni besler bereketli kucagı.
Piçen, arpa, aş istemez, verir sana bunları,
Sefil rezil olma sakın, satıp ana topragı.

Yediklerin, içtiklerin ep bu topraktan kele,
Cebindeki akçaları sana bu toprak vere,
Alma, armut, arpa bogday, bag ve bostan cumlesi-
Topragın verdigi baylık… satma sakın, topragı…

Onu bilip, sevmelisin çayır ile bagçayı,
Akça suvdur akar kiter, bitirirsin akçayı.
Bagça kitti, akça bitti, ne olur senin alın?
Aman oglum, topla akça, geri kaytar bagçayı.

Bak, senin bir çayırın bar… Ne guzeldir çokragı,
Şırıl, şırıl kele suvu, yarıp kara topragı.
Lanet ider sana çokrak, satma sakın çayırı,
Eger satsan, çevirirsin  fenaya sen hayırı.

Saç tarlaya arpa, bogday, işle, bekle tarlayı,
Bir saçarsın- on alırsın, unutmayıp Hudayı,
Bir çuval bogdaya karşı, altın kumüş verirler,
Kereklerin er neyse- bunlar ile kelirler,

Aman oglum, satma sakın, elindeki topragı,
Anan kibi seni besler,  bereketli kucagı
Piçen, arpa, aş istemez, verir sana bunları,
Sefil rezil olma sakın, satıp ana topragı.

Remzi Burnaş – Ana Tilim

Er bir halqnıñ oz tili bar
Yaresinen sırdaşqan,
Baldan tatlı o til oña,
O bir vaqıt untulmay.
MEnim tuvğan halqımnıñ da
Oz tili bar yırlaşqan,
Biñ bir yıldız arasında
Bu til maña-tolğun ay.
Bu til meni beşiğimde
Aynenninen ostürgen,
Yaşlığımdan yetekley o
Tutıp menim qolumdan.
Bir ecasın coymam onıñ.
Bir arifin unutmam,
Tuvğan halqım onnen bahtlı-
Ur ayatnıñ qoynunda!

Eskender Fazıl – Susıp Qalgan Şairlerge

Biñ-bir türlü musibetler tüşse başıña,
Abdırama, batıp qalma oz qozyaşıña,
Qalemiñni bir an bile çetke taşlama,-
Bir an bile ayatıñda zaya yaşama.

Bu qarışıq dünya boyle qatıp qalmaycaq,
O, Kuneşni-Aqiqatnı yutıp olmaycaq.
Yaz bularnı, qalemiñni çetke taşlama.
Bir an bile omüriñde zaya yaşama.

Milletimiz azap çeke Ana-yurtunda.
Yaz bularnı gece-kundüz, saba-tañlarda.
Qalemiñni bir an bile çetke taşlama,-
Aqqıñ yoqtır:bir an bile zaya yaşama!

Qast etkenler halqımıznıñ qanı-canına,
Yavuz duşman zeer qata onıñ şanına.
Adaletli qalemiñni çetke taşlama,-
Qalemiñnen aqıl tanış-nafle yaşama.

Mucadele devam ete. Añla zamannı.
Bir an bile aqiqatçün uzme davañnı.
Qalemiñni qaviyce tut, çetke taşlama,-
Yuregiñe umütsizlik ruhun aşlama.

İsa Abduraman – Antqa Sadıqlıq

Kureşip aqiqat nurları içün,
Aqsızlıq zulmeti içinde soldıñ.
Cellatnıñ kozüne baqarkensiñ tik,
Yarınğa kuneşday aydın ız saldıñ.

O ıznı silmekçün
Satır ve sözler,
Defter ve kitaplar
Atıldı otqa.
Yavuzlıq tütüni acıtqan kozler
Tutuldı qurşunğa, tutuldı oqqa…

Ayaqlar astına alındı Millet.
Ağladı deñiz, dağ, muqaddes topraq.
Biz-Halqmız!
Ayaqqa turarmız ille!
Dep ogge ıntıldıq,
Çoqluqnı toplap.

Adıñnı yazaraq mavı bayraqqa,
Sadıqlıq bildirip sen etken antqa,
Baq, halqıñ turmaqta kene ayaqqa.
Eşite,
Sen deysiñ Yol yoqtır artqa!

Emiriñ
Demirge
Dönerek
Bugun,
Kimnidir ayavsız
Dçgerek bugun,
Qap-qara işlerge
Çekerek yekün,
Milletni yuksekke koterir.
Amin!

Noman Çelebi Cihan – Ant Etkenmen (Kırım Tatar Milli Marşı)

Ant etkenmen Tatarlarnıñ yarasını sarmağa
Nasıl olsun eki qardaş birbirini körmesin?
Onlar içün ökünmesem, muğaymasam, yaşasam
Közlerimden aqqan yaşlar derya-deniz qan bolsun.
 
Ant etkenmen şu qaranğı yurtqa şavle sepmege,
Nasıl bolsun bu zavallı qardaşlarım iñlesin?
Bunu körüp buvsanmasam muğaymasam, yanmasam
Yuregimde qara qanlar qaynamasın, qurusun.
 
Ant etkenmen, söz bergenmen millet içün ölmege
Bilip, körüp, milletimniñ köz yaşını silmege.
Bilmey körmey, biñ yaşasam, qurultaylı han bolsam,
Kene bir kun mezarcılar kelir meni kömmege.

Gazi Giray Han – Gazel (Rayete Meylederiz)

Râyete meyledeniz kamet-i dil-cû yerine
Tuğa dil bağlamışız kâkül-i hoş-bû yerine

Heves-i tir-ü keman çıkmadı dilden asla
Nâveg-î gamze-i dil-dûz ile ebru yerine

Sürerüz tîğimizin zevk-ü salasın her dem
Sîm tenlerle olan lezzet-i pehlû yerine

Gerden-i tevsen-i zibâda kutas-ı dibend
Bağladı gönlümüzü zülfile giysü yerine

Severiz esb-i hüner-mend-i sabâ-reftân
Bir perî şekl sanem bir gözü âhû yerine

Gönlümüz şâhid-i zibâ-yı cihâda verdik
Dilber-i mâh-rûh-ı yâr-ı peri-rû yerine

Seferim cevri çok ümmid-i vefa ile veli
Olduk aşüftesi bir şûh-ı cefâ-cû yerine

Olmuşuz cân ile billâh Gazayî teşne
Kanını düşmen-i dînin içeniz su yerine.

Şakir Selim – Türkiyede Yaşağan Yurtdaşlarıma

Deñiz qaynaq,col uzaq,yıllar suvuq
Bolsa da ,ey, tuvğanlar,goñül cuvuq.

Sındı hannıñ qılıçı urulıp taşqa,
Barmı duşman bizlerge yavurdan başqa?

Biz bu yaqta cılaymız,cürek suvmay,
Siz ketken soñ Qırımda kuneş tuvmay.

Toprağımız bir edi, qanımız bir,
Çoqrağımız bir edi,canımız bir.

Savurılğan tarıday sepildik kettik,
Sizler anda,biz-mında neler çektik!

Bizler yavur qolunda,siz-musulman,
Qay birinde kop eken aq ve iman?

Ale bugun bilmeymiz,cılaşamız…
Dertimizni gizlep soñ sırlaşamız…

Qol sınğanda saqladıq ceñ içinde,
Cumruqlarnı saqladıq cel içinde.

Şunday etip uç yuz yıl can saqladıq,
Millet degen temiz bir qan saqladıq.

Ey,yurtdaşlar,tuvğanlar,ey, gazılar,
Ayrılıqta kopmı taa curek sızlar?

Kerçniñ colın ot bastı,Çonğar cılay,
Cavun cava toqtamay,pek şıbalay…

Manğıt,Manay teleksip colğa qaray,
Asretlikten çalarğan saçıp taray.

İnşalla,siz de qaytarsız yeşil curtqa,
Dep toqtamay qaraymız deñiz,sırtqa.

Ah,bu dertten curegim tilim-tilim,
Dep sizge selam cibergen Şakir Selim.

Amet Mefayev – Vaqıt

Toqta vaqıt!
Yaşlığıma bir izin ber,
goñül ayat sefasınıñ
dadın alsın, şırın gece quçağında
şirin dulber-
sevdalarnıñ kokreginde
sevgi yansın!

Lakin vaqıt toqtamadı,
Keçti yıllar-
Yaşlıq keçti,
Keçti bizim guzel devran.
Elbet, dostum,
Tabiatta bu qanun bar-
Vaqıt içün iç toqtav yoq,
Oter zaman.

Aşıqlarnıñ opüşinde duyulmadan
Yıldırımday bir suratle
Keçer vaqıt.
Hastalarnıñ töşeginde
aşıqmadan,
acınmadan
aqrın-aqrın
keçer vaqıt

 Neydek