Neydek
DÜNYA YAZARLAR

AK Parti döneminde Türkiye’nin dış politikası

Tüm bu bölgesel ve küresel faktörler, krizler ve istikrarsızlık, Türk dış politikasının merkez ülke konumundan mazlum halkların haklarını müdafaa eden konuma evrilmesinde etkili olmuştur.

2002 yılından sonraki dönemde Türkiye’nin dış politika bilançosu değerlendirildiğinde ve politik isabet, doğruluk ve etkinlik bakımlarından ele alındığında konuyu iki ana dönemde: Arap Uyanışı öncesi ve sonrası dönem olarak ele almak aydınlatıcı olacaktır. İlk dönem ele alındığında ki sekiz yıllık bir sürece tekabül etmektedir, Cumhuriyet dönemi Türk dış politikasının en dinamik ve aktif safhasını ihtiva eder. AK Parti’nin iktidara gelmesinden sonra başlatılan pro-aktif ve çok boyutlu dış politika anlayışı temel bir siyasi felsefeye dayanmaktaydı. Bu felsefe kısaca ‘komşularla sıfır sorun’ politikası kavramı çerçevesinde şekillenmişti. Aslında bu politik felsefe teorik olarak Atatürk’ün ‘Yurtta sulh cihanda sulh’ anlayışının değişik bir versiyonunu teşkil etmekteydi. Ancak, pratik uygulamada bazı temel faklılıklar mevcuttu. Atatürk’ün dış politika anlayışı daha çok Batı merkezli iken AK Parti ise çok yönlü ve çok merkezli bir politik anlayışı benimsemişti. Bu durum özellikle Ortadoğu’da Türkiye’nin bölgesel siyasetinde farklılığını ortaya koymuştur. Zira bu döneme kadar Türkiye Ortadoğu siyasetine ya mesafeli davranmış ya da sınırlı bir ilgi göstermişti.

 ‘Komşularla sıfır sorun, pro-aktif siyaset, çok boyutlu dış politika’ kavramları çerçevesinde uygulanan Türk dış siyaseti en mümbit meyvelerini Ortadoğu’da vermiştir. İran, Irak, Ürdün ve Lübnan gibi ülkelerle çok sıkı münasebetler tesis edilmiş hatta bir dönem ‘düşman’ komşumuz olan Suriye ile ilişkiler stratejik ortaklık seviyesine kadar yükselmiştir. Türkiye ile bölge ülkeleri olan Suriye, Ürdün, Lübnan arasında serbest ticaret alanları teşkil edilmiş ve bu ülkeler arasında vizesiz seyahat mümkün olabilmiştir. Ancak, bu durum 2010 yılında Arap Uyanışı’nın patlak vermesiyle akamete uğramış ve Ortadoğu’da yepyeni bir siyasi ve stratejik konjonktür oluşmuştur. Bu çerçevede ABD ve müttefiklerinin Arap Uyanışı’nı manipüle etmeye çalışması bölgenin istikrarsızlığa ve kaosa sürüklenmesinde etkili olmuştur.

Türkiye’nin Arap ayaklanmaları sürecinde komşularla sıfır sorun politikasını göreli olarak terk edip ‘halkların meşru taleplerinin yerine getirilmesi’ konusunda bir tavır alması ve ardından mazlumların savunucusu olmayı tasavvur etmesi konjonktürel şartların zorunlu gereği olarak ortaya çıkmış bir durumdu. Bu yeni durum gereği olarak Türkiye, reel-politik siyaseti daha geniş bir perspektifle değer eksenli olarak yeniden yorumlayarak uygulamaya koymuştur.

Ancak, Türkiye’nin dış siyasette geliştirdiği yeni paradigmanın 2010 sonrası dönemde bölgede başlatılan çıkar odaklı Batı siyasetiyle çatışması kaçınılmaz olmuştur.  Buna en bariz örnek de Mısır’ın ilk seçilmiş devlet başkanı olan Muhammed Mursi’nin bir askeri darbeyle devrilmesine Batı’nın destek vermiş olmasıdır. Yine, bu çerçevede Türkiye’nin bölgede güç kazanması arzu edilmediği için Suriye konusunda Batılı ülkeler tarafından yalnız bırakılmıştır. Tüm bu bölgesel ve küresel faktörler, krizler ve istikrarsızlık, Türk dış politikasının merkez ülke konumundan mazlum halkların haklarını müdafaa eden konuma evrilmesinde etkili olmuştur. Türkiye’nin, her gün binlerce masum insanın katledildiği bir dönemde çıkar odaklı ya da salt realist eksende bir Ortadoğu politikası takip etmesi dış siyaset mihverinin temel odaklarından birini teşkil eden ahlaki, etik ve insani değerleri inkar etmesi anlamına gelirdi ki bu bir nevi Türkiye’nin kendisini inkar etmesi demek olurdu. Gerek Uluslararası İlişkiler disiplini ve gerekse de tarih disiplini anlayışları bakımından değerlendirildiğinde, Türkiye’nin bölgeyle olan derin tarihi ve kültürel bağlarının yanı sıra ortaya çıkan yeni reel-politik konjonktür,  Türkiye’nin değer odaklı bir siyaset anlayışını takip etmesini zorunlu kılmıştır.

 

Prof. Dr. Mustafa Sıtkı Bilgin

Prof. Dr. Mustafa Sıtkı Bilgin

Yorum Ekle

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 Neydek