Neydek
DOSYA

Rusya’daki Yahudi Devleti

Yahudilerin ilk devleti Rusya Federasyonu topraklarında kuruldu. 1928 yılında kurulan temeli atılan Yahudi devleti 1934'te özerklik statüsü aldı.

Rusça adı Yevreyskaya avtonomnaya oblast (Евре́йская автоно́мная о́бласть) olan Rusya’ya bağlı özerk Yahudi Devleti, 1928 yılının Mayıs’ında kuruldu. 1934’te özerk devlet statüsünü kazandı. 1991’de SSBC dağıldıktan sonra bölge tekrar oblast statüsüne getirildi. Bölge, Moskova’nın 8.000 km. doğusunda, Çin Halk Cumhuriyeti ve Yakutistan arasında yer alır.

TARİHÇESİ

Tarih öncesi dönemde Amur Oblastında Tunguz ve Daur boyları yaşıyordu. Nüfus vadilerde, özellikle Amur kıyılarında yoğunlaşıyordu. Zamanla Moğol ve sonra Çin hakimiyetine girdi. Ruslar 17.yy’dan itibaren oblasta sızmaya başladılar ve Aigun (1858) ve Pekin (1860) anlaşmalarıyla hakimiyetlerini kabul ettirdiler. Ancak oblasttaki Çin etkisi, 1900 yılında Heylongciyang Nehri’nin Doğusundaki Altmışdört Köy’ün Rus güçlerince yok edilmesine kadar sürdü.

1858’de Rus hükümeti, Güneydoğu Sibirya sınırını korumak için AmurKazakları birliklerinin kurulmasını kararlaştırdı. Askeri birliklerle birlikte sivil yerleşimciler de oblasta geldiler.

1889’da Trans Sibirya Demiryolu’nun Çita-Vladivostok hattının yapımı her iki yönden birden döşenen raylarla başladı. Demiryolu inşası için oblasta çok sayıda işçi ve yerleşimci geldi, iktisat canlandı. Demiryolu 1918’de tamamlandı.

Yahudi Özerk Oblastı, 1928’de Stalin’in her etnik gruba bir özerk oblast verme projesi kapsamında kuruldu. Projenin amacı, etnik grupların kendi kültürel kimliklerini geliştirmelerini sağlamaktı. Sovyetler, Yahudi proleter kültürünün oluşmasını sağlamaya çalışıyordu. Ayrıca, rejim için tehlike olarak görülen Yahudiler Sibirya’nın bu uzak köşesine sürülerek önlem alınıyordu. Yahudilerin milli kültürlerini ifade etmek için din yerine yeni bir kültür ve sanat kurmaları hedefleniyordu.

Stalinizme göre bir etnik grubun millet statüsüne kavuşması için toprakları olması gerekiyordu. Yahudiler, kendi etnik gruplarına bir toprak verilmesini talep ettiler. Siyasi olarak, bu Siyonizm’e de bir alternatif oluşturuyordu.

Bazı yorumcular, Stalin’in bu uzak yöreyi seçerken antisemitizm etkisiyle hareket ettiğini savunurlar. Amur yöresinde iklim koşulları çok sertti, nüfus çok seyrekti ve daha önce hiçbir Yahudi yerleşimci bulunmuyordu.

Yahudi Özerk Oblastı arması
Yahudi Özerk Oblastı arması

Zorluklara karşın Yahudi yerleşimciler yavaş yavaş oblasta gelmeye başladı. 1930’larda Yahudi İdaresi özerk oblast statüsü kazandı. Daha fazla Yahudinin oblasta yerleşmesi için yoğun propaganda yapılıyordu. Mutluluğun Peşinde adlı Sovyet filminde, ABD’deki Büyük Ekonomik Buhran’dan kaçan bir Yahudi ailesi, Yahudi Özerk Oblastı’nda yeni bir hayat kuruyordu.

Yahudi nüfusu arttıkça Yahudi kültürünün oblasttaki etkisi de kuvvetlendi. ביראָבידזשאַנער שטערן (Birobidcan Yıldızı) adlı bir gazete, bir tiyatro topluğu kuruldu. Caddelere tanınmış Yahudilerin isimleri veriliyordu. II. Dünya Savaşı sırasında Yahudi sığınmacıların da yerleştirilmesiyle oblasttaki Yahudi nüfusu doruk noktasına ulaştı (toplam nüfusun 1/3’ü).

Ancak proje Stalin’in tasfiye hareketi sırasında Yahudi önderliğini hapsetmesi, bazılarını idam etmesiyle sona erdi. Yahudi kültürünün sembolleri silindi, yerel kütüphanedeki Yahudilikle ilgili kaynaklar yakıldı. Takip eden yıllarda Sovyetler’de Yahudilere ait bir özerk oblast fikri unutuldu. Louis Rapoport, Jonathan Brent ve Vladimir Naumov gibi tarihçiler; Kırım Tatarları’nı 1944’te Sibirya’ya sürgüne gönderen Stalin’in -ölümünden önce- bütün Yahudî nüfusu da Sibirya’nın bu ücra köşesine sürmeye karar verdiğini savunurlar.

Sovyetler Birliği’nin çökmesiyle birlikte oblasttaki Yahudilerin çoğu İsrail ve Almanya’ya göç etti. 1991’de oblast Habarovsk Krayı’ndan çıkartılarak doğrudan Rusya Federasyonu’na bağlandı. Bölgeye tekrar özel statü kazandıran bu adıma karşın artık Yahudilerin oranı yerel nüfusun %2’sine düşmüştü. Yine de Yidiş okullarda tekrar öğretilmeye başlandı, bu dilde yayın yapan bir radyo istasyonu kuruldu ve Birobidzhaner Stern’de Yidiş dilindeki yayınlar devam etti.

NÜFUSU

Yahudi Özerk Oblastı bayra
Yahudi Özerk Oblastı bayrağı

2002 sayımlarına göre oblast nüfusu 171.697 Rus (%89,93), 8.483 Ukraynalı (%4,44), 2.327 Yahudi (%1,22), 1.196 Tatar (%0,63), 1.182 Beyaz Rusyalı (%0,62, 672 Moldavyalı (%0,35), 594 Azeri (%0,31), 453 Alman (%0,24), 402 Koreli (%0,21), 401 Mordovyalı (%0,21), 320 Çuvaş (%0,17), 282 Ermeni (%0,15), 188 Başkırt (%0,1), 156 Özbek (%0,08), 148 Leh (%0,08), 132 Roma (%0,07), 128 Tacik (%0,07), 103 Mari (%0,05) ve 102 Çinli (%0,05) oluşturmaktadır.

2007’nin ilk yarısında doğum oranı binde 12,8. Bu doğum oranı tüm Rusya’ya göre oldukça yüksektir.

ANALİZ

Yahudiler kimi yerleşim sorunları yaşıyordu Rusya’da. SSCB kurulduktan sonra 1921 de Yahudi çalışanları yerleştirme komitesi (KOMZET), Yahudileri toplu olarak yerleştirip tarımsal üretime adapte edebilecekleri bir yer aramaya başladı. (Aslında SSCB her etnik gruba bir cumhuriyet yada özerk bölge kuruyor, kimi milletleri bir yerden başka bir yere naklediyordu.) KOMZET 1924-26 yıllarında Ukrayna’da bazı denemeler yapıldı ama yerel halkla Yahudilerin yer değiştirmesi, yerel halkın huzursuzluğu, nakil problemleri gibi sebeplerden buradan vazgeçildi. 1927 yılında Birsko-Bidzhanskiy bölgesinde karar kılındı. Birobican’da kurulan Yahudi özerk devleti kurulan ilk Yahudi devletiydi (İsrail 1948de kurulmuştur). Mayıs 1928’de Ukrayna, Belarus ve merkez Rusya’dan gelen ilk grup yerleşimciler Tikhonkaya tren istasyonunda indiler. Sovyet hükümeti her türlü ihtiyacı karşılamıştı. Yerleşimciler Amur vadisinde Trans-Sibirya demiryoluyla bağlantılı küçük köyler kurdular. Tikhonkaya istasyonu bölge merkezi yapıldı ve adı Birobican kenti olarak değiştirildi. Birofeld, Amurzet, Valdgame, Danilovka ve diğer köylerde büyük kollektif çiftlikler kuruldu. Bu özerk devlet anavatan Rusya sınırları içindeydi, böyle bir devletin kurulduğunu duyan diaspora Yahudileri bölgeye yardım gönderdiler. Bu haberi duyup sevinen Arjantin, Litvanya, Letonya, Polonya, Filistin,Fransa, Almanya, Belçika ve Amerikalı 700 kadar Yahudi Sovyetlerin özgür bir ülke olduğu inancıyla Birobicana göç etti. Yerleşimcilerin çoğu tarıma yabancı olduğundan SSCB bölgeye eğitmenler gönderdi. 1928-33 arası bölgeye 22.300 Yahudi bölgeye yerleşti. Böyle bir devletin kuruluşu pek çok Yahudi’yi sevindirdi.

Times of Turkey

Times of Turkey

Yorum Ekle

Yorum yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

 Neydek